Сахалар ахсааммыт төһө да аҕыйаҕын иһин, талааммытынан үгүс омугу сөхтөрөбүт. Хас үһүс-төрдүс саха хайаан да туох эмэ айгыр-силик айылҕаттан бэриһиннэрбит дьоҕурдаах буолар. Ыллаабат буоллаҕына уруһуйдуур, уруһуйдаабат буоллаҕына үҥкүүлүүр, үҥкүүлээбэт буоллаҕына хоһоон суруйар… Ити быыһыгар ураты айдарыылаах дьон эмиэ бааллар.
Кинилэр истэригэр соторутааҕыта үгүстэри сөхтөрүөн сөхтөрбүт саха эстрадатын театрын артыыскатын, Россия чыпчаал ситиһиилэрин кинигэтигэр киирбит Лариса Троеваны киллэриэхпин баҕарабын. Кини дьарыгын киһи дьиктиргиэн-дьиктиргиир, көрдөрөр нүөмэрдэрэ киһи өйүгэр-санаатыгар баппаттар. Урут көрсө сылдьыбыппар: «Үрдүбэр вертолету түһэрэр былааннаахпын», — диэбитин, кистээбэккэ эттэххэ, оччолорго олох итэҕэйбэтэҕим. Дьэ ити трюгу толорбутун кэнниттэн Лариса ураты дьоҕуругар сүгүрүйүүм өссө күүһүрбүтэ.
— Лариса Иннокентьвена, арааһа эн улахан гипнозтааххын быһыылаах. Ити Москваҕа көрдөрбүт трюктарын, хаптаһын тостуутун кэнниттэн көннөрү киһи, этэргэ дылы, хайдах буолара биллибэт. Төрдүгэр-уускар улахан дьон, ойуун, удаҕан суох дуо, сиэри-туому төһө тутуһаҕын? (Маннык соһуччу ыйытыынан кэпсэтиибитин саҕалаатыбыт. Авт.)
— Төрдүбэр-ууспар удаҕан уонна ойуун курдук улахан дьон суохтарын чуолкай билэбин. Бити-билгэни саха киһитэ буоларым быһыытынан итэҕэйэбин. Гастролга айаннаан иһэн хайаан да ытык маска тохтоон бэлэх уурабын, сири аһатабын. Айанныам иннинэ иистэммэппин. Кулуубу чэй кыырпахтарын кутан эмиэ аһатабын.
Нүөмэрдэрбин көрдөрө тахсыам иннинэ өй-санаа өттүнэн бэлэмнэнэбин. Күүстээх санааны ылынабын. Пресспин хачайдыыбын. Турукка киирдэхпинэ, көрөөччүлэр хаһыыларын да истибэт буолан хаалабын. Ити гипноз дэммэтэ буолуо (күлэр). Кырдьык, трюктары оҥорорго сүр, санаа күүстэрэ (сила духа, воли) хайаан да баар буолуохтаахтар. Онтон ордук нүөмэрдэри толорорбор туох да кистэлэҥим суох.
Сахалар наһаа күүстээх, дьоҕурдаах норуоппут. Маны таһынан ньоҕойбут сыттаҕа. Санаабыппытын ситиһэн эрэ баран тэйэбит. Ити хаачыстыбабытын үчүгэйгэ, үтүөҕэ эрэ туһаннарбыт диэн баҕалаахпын.
— Ити Москваҕа көрдөрбүт трюктарын таһынан, ол иннинэ нүөмэрдэргин толоро сылдьан, өлүү-тиллии мөккүөрүгэр түбэһэ сылдьыбыттааххын дуо?
— Москва иннинэ итинник иккитэ түбэһэ сылдьыбытым. Покровскайга массыыналаах нүөмэрбин көрдөрө барбыппыт. Иномарканы биэрбиттэрэ. Вездеход, түөрт көлүөһэтин төрдүөннэрин эрийэр массыына этэ. Суоппар хаптаһынынан мин үрдүбүнэн тахсан иһэн, долгуйан, өйдөөбөккө, вездеходун холбоон кэбиспит. Уп-уһун хаптаһын үрдүбүнэн, төбөм оройунан көтөн хаалбыта. Массыына үрдүбүнэн ааһан баран хаалбыта. Ити кыл түгэнэ этэ. Өйдөөбөккө да хаалбытым. Соһуйбутум. Дьолго эчэйбэтэҕим, таҥаһым эрэ илдьирийбит этэ. Турукка киириим күүһэ эмиэ көмөлөстөҕө.
Эмиэ ити сайын Намҥа ыһыахха барбыппыт. Хаптаһын сакаастаабыппытын чараас баҕайы гына оҥорбуттар этэ. Массыына баран истэҕинэ, миэхэ кэлээтин кытта Москваҕа курдук, хаптаһыным ортотунан тосту ыстанан хаалбыта. Туох да буолбатаҕым.
— Лариса Иннокентьевна, йоганан дьарыккын хаһааҥҥыттан, хайдах саҕалаабыккыный?
— Дьиҥинэн, мин дьарыгым йога диэн буолбатах. Айылҕаттан бэриллибит дьоҕур. Йога систиэмэтин эҥин билбэппин. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан оҕо-оҕо курдук этим. Үөрэнэн бүтэн баран, улахан баҕайытык ыалдьыбытым. Суорҕаннаах-тэллэххэ сыппытым. Ол сытан күөх экранынан Федор Колосов таас үрдүнэн хаамарын көрбүтүм. Ис испиттэн хааман көрүөхпүн баҕарбытым. Ити кэнниттэн бу кыдьыгым киирэн кэлбитэ. Өстүөкүлэни үлтүрүтэн баран, үрдүнэн хаампытым, сыппытым. Ол кэнниттэн доруобуйам чөлүгэр түспүтэ.
Билигин төбөбөр киирбит трюктарбын оҥорботохпуна, ыалдьан киирэн барабын.
— Бастаан утаа дьарыктанаргар баас-үүт ылар этиҥ дуо?
— Тымныы кулууптарга турукка киирэрбин кыайбаккабын кырдьык, бастаан утаа үлтүрүйбүт тааска эппин быһар этим. Туох барыта, биирдэ ытыска уурар курдук тиийэн кэлбэтэ чуолкай. Киһи элбэхтик дьарыктаныахтаах, бэлэмнэниэхтээх.
— Сценаҕа аан маҥнай ханнык нүөмэри көрдөрбүккүнүй?
— 1990 сыллаахха аан маҥнай сценаҕа тахсыбытым. Ол саҕана үлтүрүйбүт тааска оргууй аҕай хаамар этим уонна сытан эрэ бытааннык эргийэрим. Олорон эрэ аҕыйах эрчиллиилэри көрдөрбүтүм. Билигин тааска хайа баҕарар эккирии-эккирии үҥкүүлүөхпүн, ыстаҥалыахпын сөп.
— Чугас дьонуҥ, ийэҥ, аҕаҥ хайдах ылыммыттарай?
— Маҥнай куттанар этилэр, ордук ийэм. Аҕам төһө да куттаннар өйөбүл буолара. Кэлин миэхэ эрэммиттэрэ уонна уоскуйбуттара.
Ийэм трюктары оҥорорбун олох көрбөт. Москваҕа оҥорбут нүөмэрдэрбин эмиэ көрбөтөх этэ.
— Лариса Иннокентьевна, толорор нүөмэрдэргиттэн саамай уустугунан ханнык нүөмэри ааҕаҕыный?
— Буор суолга массыынаны баттаҕынан соһууну саамай уустук нүөмэринэн ааҕабын.
— Эстрада театрыгар хайдах кэлбиккиний?
— 1989 сыллаахха Федор Колосовы кытта көрсөммүн кэпсэппитим. Тугу сатыырбын сэһэргээбитим. Кини миигин үлэҕэ ыҥырбыта. Сайын Дьокуускайга киирбитим оруобуна Федор Колосов суоҕар түбэспитим. Эстрада театрын уус-уран салайааччытын Иван Иванович Бурцевы кытта көрсө түспүтүм. «Наара суохтар» саҥа тэриллэн эрэллэрэ. Алексей Павлов соҕотох эрэ этэ. Миигин онно киллэрбиттэрэ.
— Тугунан аһылыктанаҕын?
— Урукку өттүгэр эти уонна килиэби сиэбэт этим. Оҕуруот аһынан уонна фруктанан аһылыктанарым. Кэлин эти сиир буолбутум. Бурдук аһы аһаабаппын.
— Урут ыстакааны үлтү ыстаан сииргин көрбүтүм, билигин ити нүөмэргин көрдөрөҕүн дуо?
— Кырдьык, урукку өттүгэр ыстакааны үлтү ыстаан сиир этим. Туох да буолбатым. Кэлин эмчиттэр бобон кэбиспиттэрэ.
— Урукку өттүгэр Кытайга баран үөрэнэр үһү диэн сурах баара…
— Хомойуох иһин үп-харчы суох буолан кыайан Кытайга үөрэнэ барбатаҕым. Онно барбытым буоллар элбэххэ үөрэнэрим, уһуйулларым хаалбыта.
— Россия чыпчаал ситиһиилэрин, рекортарын кинигэтигэр хаста киирдиҥ?
— Ити кинигэҕэ үстэ киирбитим. Бастаан мотоциклы үрдүбүнэн сүүстэ аһарбыппар чыпчаал ситиһиилэр кинигэлэригэр киллэрбиттэрэ. Оччолорго Хуан Антонио Самаранч аан дойдутааҕы олимпийскай комитет Президенэ рекорду оҥорбуппун туоһулуур сертификаты ыыппыта.
Бу соторутааҕыта Москваҕа тэҥинэн үс трюгу: мотоциклы, массыынаны уонна сөмөлүөтү үрдүбүнэн ыыттарбыт рекорпар аан дойду Гиннеһин кинигэтигэр киллэттэрэргэ докумуона оҥоһулла сылдьар.
— Лариса Иннокеньтевна, ааҕааччыларга трюктаргын кытта билиһиннэр эрэ.
— Үөһэ эппитим курдук, үлтүрүйбүт тааска хаамабын, араас эрчиллиилэри оҥоробун. Хотуур, батыйа кырыытынан хаамабын. Национальнай колорит биэрэммин хотууру талбытым. Тоһоҕоҕо сытабын. Испэр быһаҕы бырахтарабын. Кытара сытар итии чох устун сүүрэбин. Хатыылаах боробулуохаҕа сытабын. Мотоциклы массыынаны, сөмөлүөтү үрдүбүнэн ыытабын. Вертолету үрдүбэр түһэрбитим. «Демьян Беднай» теплоходу уонна массыынаны баттахпынан соһобун. Трюктарым эмискэ төбөбөр киирэн кэлэллэр.
Итинник өйбөр тэһэ кэйэн киирбит санаа хайаан да туолар уонна сатанар. Кыаллыбат нүөмэр төбөбөр хаһан да көтөн түһүө суоҕа. Мотоцикллаах нүөмэрим уулуссаҕа хаама сырыттахпына киирбитэ. Уолаттар түргэн баҕайы скоростаахтык ааспыттара. Ити хартыына харахпар хатанан хаалбыта. Үрдүбүнэн ыыттардахпына диэн санаа тиийэн кэлбитэ. Маннык санаа киирдэҕинэ түргэнник олоххо киллэрэ сатыыбын. Дойдубар Уус-Алдан Тулунатыгар тахса сылдьан боруобалаан көрбүтүм.
Москваҕа оҥорбут трюктарым былаана эмиэ төбөбөр эрдэттэн бааллара. Үс нүөмэри тэҥинэн көрдөрөр баҕа санаа.
Билигин хайа баҕарар тыа сиригэр тааска сытар, батыйа кырыытынан хаамар оҕолор баар буоллулар. Маныаха элбэх сиргэ гастроллаабыппыт түмүгэ баар дии саныыбын.
— Кистэл буолбатах, эн ураты дьарыккын дьон-сэргэ араастаан ылынар. Ону ити Москваҕа оҥорбут трюктарын кэннилэриттэн социальнай ситимнэргэ комментарийдарыттан да көрүөххэ сөп.
— Мин киһи ис кыаҕа муҥура суоҕун көрдөрөбүн. Москваҕа көрдөрбүт трюктарбын үбүлүөйбэр анаабытым. Биэс уон сааһын туолбут киһи кыаҕын көрдөрөр баҕа санаалаах этим. Дьиҥэ, киһи ис кыаҕа муҥура суох. Бэйэҕинэн дьарыктанар, сөпкө аһыыр буоллаххына, доруобуйаҕын көрүнэр буоллаххына, кырдьыыга кыайтарбаккын. (Олоҕун ортоку омурҕаныгар үктэммит киһи аҥаардас мотоциклга тутуспакка эрэ, көбүс-көнөтүк туран эрэ айанныыра да сөхтөрүөн сөп).
— Россияҕа эн курдук трюктары оҥорор биир эмэ кэрэ аҥаар баар дуо?
— Дойдуга итинник трюктары оҥорор кэрэ аҥаар суох. Украинаҕа баар. Кини күүс өттүнэн трюктары оҥорор.
— Лариса, ханнык сирдэргэ сырыттыҥ, дьон-сэргэ хайдах ылынарый?
— Турцияҕа уонна Россия элбэх куораттарыгар сылдьыбытым. Сылаас сиргэ-дойдуга олорор дьон диэх курдук, олус истиҥник ылыналлар. Хаһыы-ыһыы, таһыныы бөҕө буолаллар. Кэнсиэр кэнниттэн эккирэтэ сылдьааччылар. Тутан-хабан да көрөөччүлэр баар буолаллар. Оттон биһиги көрөөччүлэрбит тоҥ соҕустар. Эмоцияларын истэригэр туталлар. Национальнай харахтербыт ураты көстүүтэ буоллаҕа.
— Лариса, кэпсээниҥ иһин махтанабын.