Түөрт сыл аннараа өттүгэр «Сүр күүһэ-Сильные духом» диэн кинигэм сүрэхтэниитигэр доруобуйатыгар хааччахтаах оҕолоох биир аҕа: «Биһиги курдук оҕолордоох төрөппүттэр тустарынан суруйаргыт буоллар», — диэн тыл эппитэ.
Тоҕо эрэ, ол эппитэ төбөбөр умнуллубаттыы, хам хатанан хаалбыта. Кырдьык, ийэ уонна аҕа барахсаттар оҕолорун тустарыгар төһөлөөх сыралара баранара буолуой? Утуйбатах түүннэрин туһунан этэ да барыллыбат… Итини таһынан кинилэр оҕолорун иитиилэригэр, олоххо-дьаһахха, бэйэ-бэйэҕэ сыһыаннарыгар уопуттара атыттарга холобур буолара саарбаҕа суох.
Бүгүн ааҕааччыларбар Алиса диэн кыысчаан амарах аҕатын, эдэркээн, олоххо актыыбынай позициялаах Виталий Гаврильевы кытта сэһэргэһиибин кытта билиһиннэриэм. Виталийы хайҕыырым диэн, бэйэтин кыһалҕатыгар баттатан, дьиэтигэр бүгэн олорбокко, дьоҥҥо-сэргэҕэ санаатын баары баарынан үллэстэрин уонна кыһалҕалаах төрөппүттэргэ, оҕолорго көмөлөһө, өйөбүл буола сатыырын. Онон уопсастыбаҕа бу социальнай хайысхаҕа хамсааһыны таһааран эрэр диэм этэ. Аҕалар, эр дьон өттүлэриттэн маннык хамсааһын тахсыбыта олус үчүгэй.
Кэрэ эрэ кэтэһэр курдуга
— -Виталий Витальевич, сэһэргэһиибит саҕаланыытыгар бэйэн тускунан ааҕааччыларга кылгастык билиһиннэр эрэ.
— Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Наахаратыттан төрүттээхпин. Икки саастаахпар чугас дьоммун кытта Дьокуускайга көһөн киирбиппит. Онон киин куоракка улааппытым, оскуолаҕа үөрэммитим. Иккис нүөмэрдээх орто оскуоланы бүтэрбитим.
— Хаһан ыал буолбуккунуй?
— Оскуоланы бүтэрэн бараммын, Хабаровскайга полиция оскуолатыгар үөрэнэ киирбитим. Онно үөрэнэ сылдьан, Бүлүүттэн сылдьар Эвелина диэн кыыһы кытта билсибитим. Ити 2012 сыл этэ. Үс сыл буолан, сүрэхпитин холбоон, ыал буолбуппут. Дьокуускайга сыбаайба оҥорбуппут. Биһигини иннибитигэр үтүө, кэрэ эрэ күүтэр, кэтэһэр курдуга.
2014 сыллаахха .үөрэхпин бүтэрбитим. Дойдубар Дьокуускайга ананан, үлэлии кэлбитим. Наркотигы утары хайысхаҕа оперболомуочунайынан үлэлээбитим.
Өйдүүн-санаалыын уларыйбыппыт
— Кыысчааҥҥыт Алиса хаһан күн сирин көрбүтэй?
— 2015 сыллаахха, ыал буолбут сылбытыгар оҕобут Алиса күн сирин көрбүтэ. Хомойуох иһин, эчэйиилээх төрөөбүтэ. Ийэтин түһэҕиттэн түһэн баран, ытаабатаҕа. Комаҕа сыппыта. Оҕом ийэтинээн төрүүр отделениеҕа икки ый устата сыппыттара.
— Виталий Витальевич, ити кэнниттэн олоххут тосту уларыйдаҕа…
— Оннук. Ол эрээри бастаан утаа оҕо церебральнай баралыыс диэн тугун үчүгэйдик билбэт, өйдөөбөт уонна эдэрбит бэрт буолан, Алисабыт сотору кэминэн үтүөрүө, үчүгэй буолуо диэммит, улаханнык кыһаллыбатахпыт. Кыысчааммыт наһаа ытанньаҕа. Мэлдьи этэ-сиинэ күүрэ сылдьара. Түүнүн олох утуйбата. Кыһыл оҕо курдук, ороҥҥо өр сыппата. Мэлдьи көтөхтөрө, илиигэ сылдьара. Кэлин алта ыйыгар МРТ-га эҥин түһэрэн, чахчы ДЦП-ҕа биллибитэ. Оҕобутун инбэлииккэ таһаарбыттара.
Таҥара бэйэтэ туспа былааннаах дииллэрэ, дьиҥ-чахчы эбит. Кыысчааммыт Алиса күн сирин көрүөҕүттэн олохпут-дьаһахпыт эрэ буолбакка, өйдүүн-санаалыын уларыйбыппыт.
Эрдэ үлэм хайысхатынан карьера эҥин оҥостор баҕалааҕым. Ол барыта хаалбыта. Болҕомтобут оҕобутугар эрэ буолбута. Ити ыарыы, тугу гыныахха сөптөөҕүн туһунан ааҕан, үөрэтэн киирэн барбыппыт. Ханнык реабилитационнай кииннэр баалларын кытта билсибиппит. Бастаан Дьокуускай кииннэригэр Алисаны сырытыннарбыппыт. 2016 сыллаахха Нерюнгри куорат реабилитационнай киинигэр эмтэнэ барбыппыт. Оҕобут ыарыытыгар эпилепсия эбиллибитэ.
2017 сыллаахха тохсунньуга Алисабытын эмтэтэ Кытайга айаннаабыппыт. Сахабыт сирин дьоно-сэргэтэ үп-харчы хомуйаннар көмөлөспүттэрэ. Онно икки ый курдук эмтэммиппит. Ити сылга сайынын эмиэ Кытайга баран кэлбиппит.
Ол кэнниттэн Арассыыйа куораттарынан, Кытайга хаста даҕаны реабилитацияны ааспыппыт. Айан да айан этэ. Бу эмтэниилэр кэннилэриттэн оҕобут хаамыа диэн эрэллээх этибит. Хомойуох иһин, оннук буолбатаҕа. Ылынарга эрэ тиийбиппит. Оҕобут ДЦП-та уустук, ыарахан формалааҕын туһунан билбиппит.
Түөрт сааһыгар «маа» диэн үөрдүбүтэ. Доруобуйатыгар хааччахтаах оҕо кыратык да буоллар, тугу эмэ сатаатаҕына, ийэлээх аҕа үөрүүбүт муҥура суох буолар. Онтон олох бытааннык кыра кыралаан саҥаран киирэн барбыта. Кыайан саҥарбат эрдэҕинэ, хараҕын көрөн кэпсэтэрбит. Эвелиналыын тугу этиэн баҕарарын тута өйдүүрбүт.
Итэҕэйиэ суох этим
— Быраабы харыстыыр уорганнарга төһө өр үлэлээбиккиний?
— 2023 сыллаахха диэри быраабы харыстыыр уорганнарга үлэлээбитим. Онтон биэнсийэҕэ тахсаат, тохтуурга күһэллибитим. Оҕобут эмтэнэр, дьарыктанар буолан, наһаа элбэхтик үлэбиттэн көҥүллэтэрим. Хайдах эрэ табыгаһа суох курдуга.
— Ити кэнниттэн эһиги ыал олоххут хайдах быһыылаахтык салаллыбытай?
— Үлэбиттэн тохтоон баран, биһиги ыал Алисабытын үөрэттэрэ, сайыннара Москваҕа баран, олорон көрөргө быһаарыныы ылыммыппыт.
Дойдубут тэбэр сүрэҕэр көһөн тиийэн баран, медицинскэй колледжка үөрэнэ киирбитим. Киэһэ өттүгэр үөрэнэрбит. Биһиги бөлөхпүтүгэр бары өйдөрүн туппут дьон этилэр. Бэйэ-бэйэбитин өйөнсөрбүт, көмөлөсүһэрбит. Онон наһаа үчүгэй этэ. Колледжка үс сыл устата үөрэнним. Бу сайын үөрэхпин бүтэрдим. Медбрат идэтин ыллым. Урут медицинскэйгэ үөрэниэн диэн эппиттэрэ буоллар, итэҕэйиэ суох этим. Ити идэм оҕобун көрөрбөр-истэрбэр тирэх буолуо дии саныыбын.
Алисабытын оскуола буламмыт киллэрбиппит. Төһө да анал оскуолалар баар буоллаллар, ыарахан туруктаах оҕону ыла сатаабаттар. Ол иһин үгүстэр дьиэҕэ олорон үөрэнэллэр эбит. Хас даҕаны оскуола биһиэхэ аккаастаабыта.
Эвелиналыын оҕобутугар саатар кыратыгар оскуола, бииргэ үөрэнэр оҕолор диэн тугун билиэхтээх диэн бүччүм ыра санаалаах этибит. Көрдөөн-көрдөөн нэһиилэ биир оскуоланы булбуппут. Алисабыт сыыппараны билэр, сүһүөхтээн ааҕар буолан, үөрэнэ киирбитэ. Бэлэмнэнии бөлөххө үөрэммитэ. Ол кэнниттэн маҥнайгы кылааска үөрэнэ киирбитэ.
Кэргэним төһө да экономист үөрэхтээх буоллар, Москваҕа бьюти эйгэҕэ үлэлээбитэ. Мин үөрэнэ-үөрэнэбин оҕобун көрбүтүм.
Кылаабынайа, баҕа санаабытын толорон, Алисабытын оскуолаҕа үөрэттэрэн көрдүбүт. Мин үөрэхпин бүтэрдим. Онон төрөөбүт дойдубутугар төннөн кэллибит. Оҕобут дьиэҕэ олорон, үөрэниэҕэ. Биһиги ыал үтүө, кэрэ өттүн тутуһа сатыыбыт.
Сабыллан хаалымаҥ
— Виталий Витальевич, итинник кыһалҕаҕа түбэспит дьиэ кэргэттэргэ туох сүбэни биэриэҥ этэй?
— Итинник кыһалҕаҕа кэтилиннэххинэ, бэйэҥ бэйэҕэр хаалан хаалар курдук буолаҕын. Ким да эһиэхэ наадыйбат курдук сананаҕын.
Биирдэ «Харысхал» фонда биирдэ семинар оҥорбута. Онно тиийбитим, барыта ийэлэр кэчигирэһэн олороллоро. Эр дьонтон соҕотох этим. Миигин соһуйа көрбүттэрэ. Аҕалар, эр дьон актыыбынай буолаллара, хамсаналлара буоллар диэн баҕалаахпын.
Итинниккэ түбэспит ыалларга сабыллан хаалымаҥ, дьиэҕэ бүгүмэҥ диэн сүбэлиэм этэ. Киһи стресскэ киирэн, дьиэттэн ханна да барыаххын баҕарбат буолан хаалаҕын. Оннук буолумуохтарын наада. Ыарыһах оҕоҕутуттан кэмчиэрийимэҥ. Дьоҥҥо-сэргэҕэ таһаарыҥ. Ким эрэ туох эрэ диэ, туора көрүө диэн санааҕытын киэр кыйдааҥ. Алисалыын онно-манна барытыгар сылдьабыт. Оччоҕо оҕо сайдар.
Ол эрээри ити биһиэхэ эмиэ тута кэлбэтэҕэ. Бастаан оҕобутун илдьэ таһырдьа кыралаан күүлэйдиирбит. Онтон куорат киинигэр барар буолбуппут. Билигин хайа баҕарар тэрээһиннэргэ, киинэҕэ оҕобутун кытта холкутук сылдьабыт. Дьон кырыы харахтарынан көрөр да буоллахтарына, наадыйбаппыт. Бу курдук, кыра кыралаан түһүмэхтэринэн ити барыта кэлбитэ.
Бастаан үлэлии-үлэлии, түүнүн утуйбаккаҕын, үлтү сылайаҥҥын дьиэ кэргэҥҥэ өйдөспөт буолуу тахсар. Кистэл буолбатах, биһиэхэ эмиэ оннук баара. Онон бэйэ-бэйэни өйөнсүү, көмөлөсүһүү наада диэн этиэм этэ. Чугас дьон, төрөппүттэр өйүүр буоллахтарына, олус үчүгэй. Оччоҕо хайдахтаах да уустуктары мүччү түһүөххүт.
— Москваттан дойдугутугар кэлэн бараҥҥын, ураты оҕолорго наһаа үчүгэй тэрээһин тэрийдигит. Ол туһунан кылгастык сырдат эрэ.
— Доруобуйаларыгар хааччахтаах оҕолору үөрдэр, санааларын көтөҕөр тэрээһин, бырааһынньык оҥоруохпун уруккуттан баҕарарым.
2024 сыллаахха дойдубар Саха сиригэр кэлэ сылдьаммын, итинник тэрээһини тэрийбит киһи дуу дии санаабытым. Ол эрээри кыаллыбатаҕа. Аҕам улаханнык ыалдьыбыта. Аны санаатахха, бэлэмэ да суох эбиппин.
Социальнай ситимҥэ блогум да суоҕа. Төбөҕөр иитэ сылдьыбыт толкуйун хаһан эрэ син-биир туолар эбит. Ааспыт сыллаахтан блогердаан саҕалаабытым. Ржев куоракка Аҕа дойду Улуу сэриитигэр олоҕун толку уурбут хос эһэм көмүс уҥуоҕа харалла сытарын билэрим. Ол эрээри биһиги аймахтан онно ким даҕаны тиийэ илигэ. Онно барарга быһаарыныы ылыммытым. Биһиги ыал алаадьылаан эҥин баран, айаҥҥа туруммуппут. Өбүгэбит көмүс уҥуоҕар сүгүрүйбүппүт. Ити сайын Москваҕа Алисалыын марафоҥҥа кыттыбыппыт. Мэтээл эҥин ылан, оҕом наһаа үөрбүтэ. Ол түгэннэртэн блогер олоҕум саҕаламмыта. Блогер буолуохпуттан олохпут быдан сэргэхсийдэ. Бэйэҥ кытары сааһыланаҕын. Тугу этиэххин баҕарбыккын, дьоҥҥо тиэрдэр кыах үөскүүр.
Кэмэ дьэ кэлэн, бу сайын ол ыра санаабын олоххо киллэрдим. Биир санаалаахтарбын булбутум. Билигин бэйэбит туспа хамаанда буоллубут. Кэмэ кэлэн, барыта табыллан испитэ. Дьон бөҕө көмөлөспүтэ. Оҕолор оонньоон-көрүлээн, бэлэх ыланнар, торт сиэн, ырыа истэн, фокус көрөн, олус диэн астыммыттара. Төрөппүттэр уонна кырачааннар наһаа үөрбүттэрэ, сүргэлэрэ көтөҕүллүбүтэ. Дьиҥэ, киһиэхэ кыра да наада. Махтал истиҥ тылларын бөҕө истибиппит.
Ити кэнниттэн хамаандаҕа өссө атын тэрээһинэри тэрийэр санаалар, толкуйдар киирбиттэрэ. Ураты оҕолордоох күн күбэй ийэлэргэ дьоро киэһэ тэрийбиппит.
Тренер Федор Огоюкинныын доруобуйаларыгар хааччахтаах оҕолору спордунан дьарыктаан эрэбит.
Маны таһынан доруобуйаларыгар хааччахтаах оҕолорго уонна кинилэр төрөппүттэригэр көмөлөһөр, өйөбүл буолар сыаллаах коммерческайа суох тэрилтэ тэрийиэхпитин, бу олоххо сырдыгы аҕалыахпытын баҕарабыт. Эһиил ураты оҕолорго анаан улахан фестиваль оҥорор былааннаахпыт. Эн оннугар ким да атын киһи кэлэн, оҥорбот, бэлэмнээбэт. Ону кэлин өйдөөтүм уонна дьоҥҥо туһалааҕы, сырдыгы оҥорор буоллаххына, эйиэхэ туох эрэ үрдүкү күүс көмөлөһөр эбит диэн санааҕа кэллим.
— Виталий Витальевич, кэпсээниҥ иһин махтанабын. Баҕа санааларыҥ туоллуннар, олоххо киирдиннэр.
Людмила НОГОВИЦЫНА
ПОДЕЛИТЬСЯ: