Быйыл күһүн Кэбээйи сиригэр-уотугар сэттис төгүлүн «Таас Тумус күөнүгэр» биэрии уһулунна, үйэтитилиннэ. Бу сырыыбытыгар норуодунай суруйааччы Владимир Федоров Москваттан кэлэн кыттыыны ылла, дойдутугар Кэбээйигэ, Куокуйга уонна Таас Тумуска күндү ыалдьыт буолла. Хас тиийбит сиригэр биир дойдулаахтара 75 сааһынан уруйдуу көрүстүлэр. Быйылгы делегация хайа да сыллааҕар элбэх киһилээх диэн бэлиэтиэххэ наада. Төһө да кырыымчык кэм буоллар улуус уонна нэһилиэк дьаһалталара олус истиҥник уонна тэрээһиннээхтик Кэбээйигэ, Куокуйга уонна Таас Тумуска сырытыннардылар. Бу көрсүһүүлэри, биллэрин курдук, «Саха» НКИК кыһын устата көрдөрүө турдаҕа.
Бэйэм бу биэриилэр уһуллуохтарын инниттэн Таас Тумуска сылдьар киһи быһыытынан бу улахан ааттаах сиргэ туох өйбөр-санаабар хатанан хаалбытын ахтан ааһыам.
Бастакы биэриилэр уһуллалларын саҕана Сангаартан эрдэ кэлэн, дьоммут көрсөргө бэлэмнэнэ сырыттыбыт. Олус үчүгэй итии күн туран, Николай Алексеевич балаҕаныттан таҥастары таһааран куурда ыйаатыбыт. Ол сырыттахпытына, арай доҕоор, биир кып-кыра былыт оҕото оройбутугар тахсаатын кытта этиҥ этэн лүһүгүрэттэ уонна ардаан курулатан барда. Биьиги ыксалынан таҥастарбытын төттөрү тастыбыт. Ол кэннэ өр өтөр буолбата, мотуор тыаһа кэлэн аллараа тигистэ. Ол кэннэ норуодунай суруйааччыларбыт иһэр саҥалара иһилиннэ. Баһылай Харысхал, Урсун, Николай Лугинов, Сэмэн Тумат, кубус-кураанах, ханан да ардахха баттаппатах дьон, аймаласпытынан бу тахсан кэллилэр. Ону биһиги улахан дьон суолларын-иистэрин ыраастаннахтара диэн түмүк оҥоһуннубут.
Иккис түгэн. Суруйааччыларбыт кытылга таастар үрдүлэригэр, өрүс кэрэ күөнүгэр олорон уһуллар үгэстээхтэр. Дьэ, балай да уһуннук үс биэрии эбэ кытылыгар уһулунна. Ол тухары мин чэй өрөбүн, хаартыска түһэрэбин, быыһыгар дьоммор сибиэһэй балык сиэтээри спиннинг быраҕар санааланным. Биэрии уһулларын мэһэйдээмээри тэйиччи соҕус баран, харса суох спиннинг быраҕа сатаатым да, туох да хаппат. Урут сылдьыбыт, балыктаабыт аҕай сирим, онон арааһа күнэ-дьыла мэһэйдэһэр быһыылаах дии саныыбын, өсөһөн туран быраҕа сатыыбын да мэлийдим.
Дьонум сынньалаҥ кэнниттэн хайа аннын диэки уһулла бардылар.
Мин хайдах эрэ санаам батарбакка, блеснабын суруйааччылар олорбут таастарын кэннинэн бырахтым. Сонно тута сордоҥ кэлэн оҕуста. Иккис быраҕыыбар поводогпун быһа тарта. Дьэ булчут, балыксыт хааным оонньуу түстэ, спиннинг катушкатын, паводогун, блеснатын барытын уларыттым. Итиэннэ утуу-субуу 7 — 8 киилэлээх сэттэ обургу сордоҥу таһаартаатым. Ол да буоллар 4 блеснабын былдьаттым. Гаврил Андросов быыс булан аҕыйахта быраҕаат да биир балачча улахан сордоҥу хостоото. Уоскуйа түһэн баран, дьэ өйдөөтүм. Арба да суруйааччылар бэйэлэрэ айылҕаттан айдарыылаах дьон буоллахтара, тоҕо эрэ кинилэр олорбут сирдэриттэн эрэ туттарбыппын. Тоҕо дьиктитэй, арааһа кинилэр тугу кэпсииллэрин истэ кэлбиттэр быһыылаах, «аймахтара» дуу дии санаан сонньуйдум да, үөрдүм да. Дьиҥэр, Таас Тумус иччитэ үөрэн, өлүүлээбит буоллаҕа.
Үһүс түгэн. Владимир Федоров маҥнайгы идэтэ — геолог. Ол да иһин буолуо, тиийээт да кытылтан арааһынай сиэдэрэй таастары булаттаан киирэн барда. Биһиги үрдүнэн таах тэпсэ сылдьыбыт таастарбытыттан тимир рудалаах дьэбиннээх таастары булан соһутта .
Ол кэнниттэн бары таас хомуйа сылдьар буолан хааллыбыт. Ол курдук Рустам Каженкин кылгас кэм иһигэр үүттээх тэриэлкэ тааһы булан соһутта. Дьэ ити курдук бары арааһынай сиэдэрэй дьикти таастары булаттаан, Таас Тумус айылҕатыныын дьиҥнээхтик ситимнэстибит.
Онон быйыл күһүҥҥү сырыыбыт итинник түмүктэннэ. Өссө да элбэх биэрии бу дьикти айылҕалаах сиргэ уһуллуо турдаҕа.
Түмүккэ, бу үтүөкэн сырыыттан санаата көнньүөрэн, бэйиэт Гаврил Андросов айбыт буруолуу сылдьар саҥа хоһоонун дуоһуйа ааҕыаҕыҥ.
ТААС ТУМУС
Көмүс манньыатынан уруйдуу
Көрсөҕүн күһүҥҥү Таас Тумус.
Оргуйар санааларбын дуйдуу
Ааспыт кэм туманыгар умус…
Суруктуу суккуруур сур кумах,
Сэһэргии иҥиэттэр бороҥ таас…
Ол номохтон барабын мух-мах,
Тулабар өспөт чох, оспот баас…
Бу талаҕынан үүммүт түбэ
Суо түүллэринэн өрө тыынар,
Көспүт бөһүөлэк баайа-үбэ
Өссө да үрүлүйэ ыанар.
Манна тааска кубулуйбут тыл
Үйэлээх бэлиэ буолан көтөр.
Таас Тумус — сүр көтөҕөр кытыл,
Уу ону күн аайы көөрөтөр.
2026 с., балаҕан ыйа
Таас Тумус—Туймаада
ПОДЕЛИТЬСЯ: